door Quito Nicolaas

Een van de opmerkelijkste publicaties die dit jaar verscheen is ongetwijfeld het boek Ik lach met Grotius, en al die prullen van boeken. Een rechtsgeschiedenis van Curaçao, en al die prullen van boeken. Het is een omvangrijke studie geworden die door de auteur nog eens met talrijke noten werd aangevuld. Het boek beschrijft de rechtsgeschiedenis van Curaçao gedurende drie opeenvolgende tijdvakken: De Caiquetio indianen – De Spaanse – West Indische Compagnie. De lezer krijgt een idee hoe de Curaçaose samenleving, die naast de ambtenaren van de West Indische Compagnie ook uit de Afrikaanse en Joodse bevolkingsgroep bestond, zich kon ontwikkelen. Het biedt in elk geval een lichtpunt in een materie dat niet eerder zo grondig werd bestudeerd.

Recht en bestuur
Het boek geeft een beeld van de rechtsontwikkeling op tal van rechtsgebieden o.a.: het huwelijksrecht, familierecht, grondbezit en erfopvolging. Dit allemaal toegepast in de verschillende periodes vanaf de komst van de West Indische Compagnie. Zijdelings krijgt de lezer een idee van het bestuur van de WIC op Curaçao, gedurende de periode van 1634-1792. Zo was de rechtspositie van de oorspronkelijke bewoners van Curaçao –de indianen – onder de WIC in tegenstelling tot de Spanjaarden geheel anders. De indianen mochten volgens de ‘instructie voor Brazilië’ niet als slaaf worden gehouden en waren aan de wetten van strafrecht en civiel recht onderworpen.

Een vrouw als opperhoofd
De kwestie van erfopvolging was bij de Taino-indianen niet zozeer een kwestie van verkrijging van materiële zaken als erfenis, maar om de bepaling van de eigen identiteit binnen de sociale groep. Erfopvolging bij zowel de Taino als Caquetios indianen loopt via de vrouwelijke lijn, de zogeheten matrilineaire lijn. Het algemeen beeld dat men had dat mannen chief waren is niet juist, daar ook vrouwen deze status en rang konden bekleden. Indien het een man betrof dan had hij deze rang via zijn moeder verkregen. In dit opzicht kunnen we vaststellen dat met de WIC deze praktijk werd teruggedraaid en werden deze taken van de Cacique/opperhoofd op het gebied van godsdienst, handel en wetgeving uitsluitend aan mannen toevertrouwd.

Slavernij onder het Romeinse recht
Het slavernij ontstond onder het Romeinse recht en kende een tweetal varianten. De eerste variant is die van geboorte en de tweede mogelijkheid is die van een gevangen persoon tijdens een oorlog. Stel je eens voor dat door gevangenneming je een slaaf wordt en dat al die prisoners of war tegenwoordig als slaaf dienen. In het Romeinse recht was de slaaf een zaak en dus eigendom van een eigenaar. Zo kon toendertijd een hypotheek gevestigd worden met een slaaf (zaak) als onderpand. Het slaaf zijn betekent niets anders dan het bezit zijn van een ander op basis van geboorte, gevangenneming en later door toevoeging van het etnisch aspect.

Het recht onder de slaven
In de zeventiende en achtiende eeuw bestond in West-Afrika een rechtssysteem dat zowel gecodificeerd als niet-gecodificeerd gold. Het is echter een rechtssysteem dat van stam tot stam verschilt en varieert van een sociaal controlesysteem tot een stelsel van normenhandhaving als het gaat om eigendom, misdrijven en de te bewandelen procedure. Zo kende de Ashanti-stam een systeem van normen die niet overtreden mogen worden en een stelsel controlemechanisme. Dit zou je kunnen opvatten als een systeem van strafrecht. Het strafrechtsysteem hield toezicht op eventuele inbreuken in de persoonlijke levenssfeer en de eenheid in de clan.

Remise
Als je dit laatste leest is de vraag hoe is het dan mogelijk geweest dat Afrikaanse slaven naar verschillende oorden werden afgevoerd. Werd er vanuit het concept van handel geredeneerd en gehandeld? Af en toe zijn de hoofdstukken te kort, summier qua argumentatie en verwarrend. Maar goed dit is een eerste aanzet die nadere verfijning behoeft.De boektitel waren de woorden van de toenmalige West Indische Compagnie- directeur Jan Gales die zich weinig inliet met juridische procedures en normen bij het gevangen nemen en laten opsluiten van zijn tegenstanders. Het behandelde onderwerp in deze studie is zeer complex en leent zich uit voor juristen en zij die belangstelling hebben in de rechtsgeschiedenis van Curaçao.

Titel: Ik lach met Grotius, en al die prullen van boeken. Een rechtsgeschiedenis van Curaçao
Auteur: Bastiaan D. van der Velden
ISBN: 978 90 8850 162 3
Omv: 368 pagina’s